İSMAİL HAKKI TONGUÇ' UN

ÖZYAŞAMI
Engin TONGUÇ
Bir sayfa geri 1309 (=1893) Bir sayfa ileri

'de Bugünkü Bulgaristan’ ın Silistre İli, Totrakan İlçesi, Tatar Atmaca köyü' nde (bugünkü adı Sokol) doğdu.
(Daha sonra Almanya’ ya öğrenime gidebilmesi için yapıldığı sanılan bir yaş değiştirme işlemiyle
doğum tarihi 1897 olarak da kullanıldı).
Babası Kırım göçmenlerinden Hacı Veli oğlu İdris,
annesi Dobruca’ da yerleşik Türklerden Vesile’ dir.
Biri kız sekiz kardeşin en büyüğüdür.
Adı İsmail’ dir. Buna öğretmen okulu öğrencilliği yıllarında Hakkı adı eklenmiştir.

1900 - 1907

Köyünde 4 yıllık ilkokulu tamamladıktan sonra Silistre' de 3 yıllık Rüştiye' yi bitirdi.

1908 - 1913

Köyünde köy ve tarım işlerinde çalıştı.

1914 İlkbaharı

Öğrenimini sürdürmek için tek başına İstanbul' a gitti.
Birçok sıkıntıdan sonra Maarif Nazırı Şükrü Bey tarafından parasız yatılı öğrenci olarak Kastamonu Öğretmen Okulu' na gönderilmeyi başardı.

30.10.1914

Osmanlı İmparatorluğu' nun 1. Dünya Savaşı' na girmesi nedeniyle deniz yolu kapandığı için yaya olarak yola çıktı. Kastamonu' ya 14 Kasım da ulaştı.

05.05.1916

Kastamonu' dan naklen İstanbul Öğretmen Okulu' na geldi. Okul numarası 810 dir.

10.09.1918

İstanbul Öğretmen Okulu’ nu bitirdi. Açılan sınavı kazananlardan biri olarak Almanya' ya öğrenime gönderildi.

01.10.1918 - 27.04.1919

tarihleri arasında Karlsruhe - Ettlingen' deki Öğretmen Okulu' nda Türk öğrenciler için düzenlenmiş özel öğretim programına katıldı.

19.05.1919

Savaşın sona ermesi üzerine geri çağrılan Almanya' daki diğer öğrencilerle birlikte deniz yoluyla İstanbul' a döndü.

11.09.1919

Eskişehir Öğretmen Okulu Resim - Elişleri ve Beden Eğitimi Öğretmenliği’ ne atandı. Sicil no. 62.

Temmuz 1921

Eskişehir' in Yunanlılarca işgal edileceği anlaşılınca Ankara' ya gönderildi.
Öğrenimini tamamlamak üzere yeniden Almanya' ya gitmesine karar verildi.
(Antalya' dan Almanya' ya gitmek üzere Antalya İtalyan Konsolosluğundan aldığı vizenin tarihi 10.7.1921. Eskişehir' den ayrılış tarihi belli değil)

3 Eylül 1921 - Eylül 1922

Karlsruhe' de Güzel Sanatlar Yüksek Okulu' nda eğitim gördü
- grafik, tahta işleri, illüstrasyon -
ve Ettlingen Beden Eğitimi Enstitüsü derslerine devam etti. Seminer ve kurslara katıldı.

05.10.1922

Konya Öğretmen Okulu ve Konya Lisesi Resim - Elişleri ve Beden Eğitimi Öğretmenliği' ne atandı.

10.10.1923

Konya Kız Öğretmen Okulu'nda Resim - İş Öğretmenliği ek görevi verildi.

20.04.1924

Ankara Öğretmen Okulu’ na tayin edildi.

15.05.1924

Bu okulda Müdür Yardımcılığı görevi verildi.

20.10.1924

Adana’ da Öğretmen Okulu Resim - Elişi Öğretmenliği’ ne atandı.

11.03.1925 - 12.08.1925

Mesleki eğitim kurumlarında incelemeler yapmak üzere İngiltere, Fransa ve Almanya' ya gönderildi.
Almanya' da Kır Eğitim Yurtları ve Leipzig deney okullarını inceledi.
Bu arada Leipzig Elişleri Öğretmen Okulu’ nda 08.06.1925 - 04.07.1925 tarihleri arasında bir İş Eğitimi Semineri' ne katıldı.

Haziran 1925 Münih' de Kerschensteiner ile görüştü.

01.09.1925

Ankara Öğretmen Okulu Resim - Elişleri ve Beden Eğitimi Öğretmenliği' ne atandı.
Okulda El İşleri İşliği' ni kurdu.

11.03.1926

Maarif Vekaleti Levazim ve Alatı Dersiye Müzesi Müdürlüğü' ne atanarak Bakanlık Merkez Örgütü Yöneticileri arasına girdi.

1926

Bakanlık Yapı Komisyonu üyeliği ve sonra başkanlığı yaptı.
(Gazi Eğitim Enstitüsü, Balıkesir Eğitim Enstitüsü ve
daha birçok okul yapısını bu komisyon yaptırmıştır)

10.07.1926 - 26.08.1926

Öğretmen Okulları Resim - İş öğretmenleri ve ilkokul öğretmenleri için Ankara' da açılan
"İş İlkesine Dayanan Öğretim Kursu" nun yöneticiliğini ve öğretmenliğini yaptı.
(çağrılan yabancı öğretim üyeleri ile).

26.01.1927

İlkokul Öğretmeni Nafia Kamil ile evlendi.

Temmuz - Ağustos 1927

İlköğretim müfettişleri için Sivas ve Ankara' da
yeni ilkokul programlarının uygulanması hakkında açılan kurslarda öğretmenlik yaptı.

1927 Eylül

Ankara' da 30 firmanın katıldığı "Ders Araç - Gereçleri Uluslararası Sergisi" ni düzenledi.

26.04.1928

İlk çocuğu Engin' in doğumu.

01.10.1929 - 03.12.1929

Ders araç gereçleri almak üzere Müsteşar Kemal Zaim (Sunel) ile birlikte Avrupa' ya gönderildi.
(Bulgaristan, Yugoslavya, Macaristan, Çekoslavakya, Almanya)

1929 / 1930 ders yılı

Gazi Orta Muallim Mektebi ve Terbiye Enstitüsü (Gazi Eğitim Enstitüsü)
Gazi Çiftliğindeki yeni Binası'na taşındı ve burada uygulama okulu olarak ilk öğretmen okulu açıldı.

31.12.1929

Ankara Gazi Öğretmen okulu (Gazi Eğitim Enstitüsü) Resim - Elişi Öğretmenliği ek görevi verildi.

09.11.1930

T. Muallimler Birliği Ankara Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı seçildi.

1932 / 1933 ders yılı

Gazi Eğitim Enstitüsü Resim - İş Bölümünü kurdu.
(Malik (Aksel), Hayrullah (Örs), Şinasi (Barutçu), İsmail Hakkı (Uludağ), Mehmet Ali (Atademir) ile)

21.04.1933 - 04.06.1933

Bir tren katarında düzenlenmiş olan, Ankara - Samsun demiryolu üzerinde 14 yerde
sergi, ders ve konferansların verildiği "Gezici Eğitim Sergisi" ne (Seyyar Sergi) katıldı.

1933 Yaz ayları

Cumhuriyet' in 10. Yıl Kutlama Hazırlıkları Komisyonu Üyeliği yaptı.
Yöneticisi olduğu Gazi Eğitim Enstitüsü Resim - İş Bölümü,
Ankara' da açık hava sergisini, İsmet Paşa Kız Enstitüsü' nde Eğitim Sergisi düzenledi.
CHP' nin amblemi "Altı Ok" bu Bölüm' de çiziliyor.

Ocak - Şubat 1934

Ankara Halkevi Bşk. Nafi Atuf (Kansu)' nun başkanlığında kurulan
Cumhuriyetin 10. Yıl Kutlamaları için yapılmış çalışmaların, derlenen belgelerin, bilgilerin
bir Devrim Müzesi' nde toplanması için kurulan komisyonda çalıştı.

Haziran 1934

"Tonguç" soyadını aldı.

1934 / 1935 ders yılı

Gazi Eğitim Enstitüsü Müdürlüğüne vekalet etti.

10.06.1935

Saffet Arıkan Kültür Bakanlığına getirildi.

03.08.1935

İlk Öğretim Genel Müdürlüğü' ne atandı. Bu görevi vekaleten yürütmek istedi.

24.12.1935

Köy Enstitüleri' ne kadar varacak olan çalışmalara esas olacak raporunu Bakan Saffet Arıkan' a verdi.

Nisan 1936

Eğitmen projesinin uygulanabilirliğini arastirmak üzere
Kayseri - Çorum - Yozgat köylerini gezdi.

Temmuz 1936

İlk Eğitmen Kursu Eskişehir Mahmudiye' de - 84 adayla - açıldı.

23.09.1936

İkinci çocuğu Yalım doğdu.

26.11.1936

İlk Eğitmenlerin köylerde göreve başlayışı.

11.06.1937

3238 sayılı Köy Eğitmenleri Yasası çıkartıldı.

22.06.1937

Köy Enstitülerinin kuruluşuna götürecek ana ilkeleri içeren muhtırayı hazırladı. (kendi ifadesi ile)

30.10.1937

İzmir - Kızılçullu ve Eskişehir - Çifteler' de ilk iki Köy Ögretmen Okulu açıldı.

28.08.1938 - 09.10.1938

İlköğretim örgütlerini incelemek üzere Bulgaristan, Macaristan ve Almanya' ya gitti.

14.11. 1938

Trakya Köy Öğretmen Okulu açıldı.
(6 ay sonra KEPİRTEPE' ye taşınarak adı Kepirtepe Köy Öğretmen Okulu oldu.)

28.12.1938

Hasan - Âli Yücel Milli Eğitim Bakanlığı' na getirildi.

1939

GÖLKÖY Köy Öğretmen Okulu açıldı.

07.07.1939

3704 sayılı "Köy Eğitmen Kurslarıyla Köy Öğretmen Okullarının İdaresine dair Kanun" çıkartıldı.

31.01.1940

İlköğretim Genel Müdürlüğü' ne asaleten atandı.

17.04.1940

3803 sayılı Köy Enstitüsüleri Yasası çıkartıldı.

1940 / 1941

Dört Köy Öğretmen Okulu Köy Enstitüsüne dönüştürüldü ve
1940 Ağustos ayına kadar 10 Köy Enstitüsü daha açılarak
sayıları 1940 da 14 e, 1941 de 17 ye ulaştı. (1944' de bu sayı 20 oldu).

19.06.1942

4274 sayılı Köy Okulları ve Enstitüleri Teşkilat Yasası çıkartıldı.

19.10.1942

Köy Enstitülerine öğretmen yetiştirmek üzere Yüksek Köy Enstitüsü açılmasına karar verildi.

Aralık 1942

Ankara - Hasanoğlan' da ilk Enstitü mezunları' nın katıldıgı kurs ile Yüksek Köy Enstitüsü nün kuruluş süreci başlatıldı.

13.01.1943

İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığı' nın kurulmasını sağlayan ve öğretmenlerin özlük işlerini düzenleyen 4357 sayılı Yasa çıkartıldı.

09.07.1943

4459 sayılı Yasa' ya dayanarak Köy Enstitüleri' nde köy sağlık elemanı ve ebe yetiştirmek üzere sağlık kolları açılmasına başlandı.

30.11.1943

Köy Okulları ve Enstitüleri Teşkilat Yasası izahnamesi yayımlandı.

11.03.1944

İkinci oğlu Yalım' ın ölümü.

17.03.1944

Cumhurbaşkanı İnönü' nün başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu Tonguç' un hazırladığı rapora dayanarak
"İlköğretim Meselesi"ni artık bir Devlet Politikası olarak kabul etti ve "Eğitim Seferberliği" başlatıldı.

1944 / 1945 ders yılı

Köy İlkokullarının yapımı hızlandırıldı.
Köy orta, teknik ve meslek öğrenimini sağlayacak 258 bölge okulu açıldı.

18.05.1945

Cumhurbaşkanı İnönü Ulus' da çıkan "İlköğretimin Yeni Yılı" başlıklı yazısında "bölge okullarına verdiği önemden ötürü" ismen kendisine teşekkür etti.

14.11.1945

Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü' nün ilk Mezunları ve Sağlık Bölümü Mezunları için Hasanoğlan'da bir tören yapıldı.

24.11.1945

İlköğretim sorununu tümüyle çözümleyecek "On yıllık İlköğretim Planı" bir genelge ile açıklandı.

07.08.1946

Yapılan seçimlerden sonra yeni kurulan Kabinede M.E. Bakanlığına Reşat Şemsettin Sirer getirildi.

24.09.1946

İlköğretim Genel Müdürlüğü' nden alınarak Talim Terbiye Kurulu Üyeliği' ne atandı.

23 - 24.12.1946

Milletvekili Emin Soysal TBMM' de Köy Enstitüleri ve Tonguç' u ağır şekilde eleştiren bir konuşma yapıyor.

26.03.1949

Ankara Atatürk Lisesi Orta Bölüm Resim - Elişleri Öğretmenliğine atandı.

08.09.1950

Bakan Tevfik İleri tarafından neden gösterilmeksizin "görülen lüzum üzerine" bakanlık emrine alındı.

30.09.1950

Genel Müdürlüğü sırasında bir öğretmene armağan ettiği "Fontamara" romanı nedeniyle Bakanlık' ça ceza istemi,
ilgili Danıştay Dairesi' nce "cezalandırmayı gerektirir bir husus bulunmadığı" şeklinde karara bağlanıyor.

05.12.1950

Bakanlığın, "Bakanlık emrine alınması" kararının nedenini bildirmemekte direnmesi nedeniyle Danıştay' da dava açtı.

16 ve 19.11.1951

TBMM' de Türkiye' deki komünizm akımları konusunda yapılan gizli oturumlarda Reşat Şemsettin Sirer ve Tevfik İleri' nin kendisine ve Köy Enstitülerine ağır saldırıları.

10.01.1953

Emeklilik işleminin yapılmasını istedi.

27.01.1954

Köy Enstitüleri ile İlk Öğretmen Okullarının Birleştirilmesi Hakkında 6234 sayılı yasa ile Köy Enstitüleri resmen ortadan kaldırıldı.

16.02.1954

Danıştay, "Bakanlık emri kararının" kaldırılması gerektiği kararına vardı.

27.02.1954

Bakanlık, bu karar üzerine emeklilik işlemini yaptı.
Böylece 31 Yıl 3 Ay M. Eğitim örgütünde fiili hizmetten sonra emekli oldu.

25.07.1956 - 01.10.1956

Hollanda, Almanya, Avusturya, İsviçre ve İtalya' yı kapsayan bir Avrupa gezisine çıkarak eğitim hareketlerini araştırdı.
İsviçre' de Pestalozzi ile ilgili yerleri ve Pestalozzi Çocuklar Köyü' nü gezdi.

10.04.1958 - 27.05.1958

Hastalığı nedeniyle Almanya' da Hamburg Tıp Fakültesi Hastanesinde tedavi gördü.

11.06.1960

14 Yıllık bir aradan sonra, Sabahattin Eyüboğlu ile birlikte Hasanoğlan' a giderek eski Köy Enstitüsünü gezdi.

11.06 - 20.06.1960

27 Mayıs Devrimi' nden sonra hazırlanmasına başlanan yeni Anayasa için eğitimle ilgili madde taslakları hazırladı.

23.06.1960

Ölümü.

24.06.1960

İsmet İnönü' ün, dostlarının ve öğrencilerinin katıldığı tören ile cenazesi kaldırıldı, Ankara Cebeci Gömütlüğüne defnedildi.

Not

Bu özet nüfus, kimlik, pasaport kayıtlarından, resmi sicil özetinden de yararlanarak hazırlanmıştır. Kitapları ve yazıları dizini ayrıca verilmiştir.

Bir sayfa geri Bir sayfa ileri